नेपालको राजनीतिक रस्साकस्सी: युगको अन्त्य र युवा पुस्ताको उदय

नेपालको वर्तमान राजनीतिक रस्साकस्सी: पुरानो युगको अन्त्य र नयाँ आशा

नेपालको राजनीति लामो समयदेखि सत्ता संघर्ष, गठबन्धन परिवर्तन र अस्थिरताको चक्रमा फसेको थियो। तर सन् २०२६ को सुरुवातसँगै यो चित्रमा ठूलो परिवर्तन आएको छ। २०२५ सेप्टेम्बरको जेन-जेड (Gen Z) आन्दोलनले पुरानो राजनीतिक स्थापित व्यवस्थालाई हल्लाएर नयाँ अध्याय खोलेको छ।

२०२५ को जेन-जेड विद्रोह: उत्प्रेरक बिन्दु

२०२५ सेप्टेम्बरमा सोसल मिडिया प्रतिबन्ध र भ्रष्टाचारविरुद्ध सुरु भएको युवा आन्दोलनले नेपालको राजनीतिक इतिहासमै नयाँ मोड ल्यायो। प्रदर्शनकारीहरूले भ्रष्टाचार, बेरोजगारी, युवा पलायन र पुराना नेतृत्वको असफलताको विरोध गरे। प्रदर्शन हिंसात्मक बन्दै गएपछि प्रहरीको गोलीबाट दर्जनौं युवाको ज्यान गएको थियो। यसले तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको सरकार ढाल्यो।

अन्तरिम सरकारको नेतृत्व पूर्वप्रधानन्यायाधीश सुषिला कार्कीले सम्हालिन् र २०२६ मार्च ५ मा मध्यावधि निर्वाचन घोषणा भयो। यो आन्दोलनले नेपालमा युवा शक्तिको उदयलाई प्रमाणित गर्‍यो।

### २०२६ निर्वाचन: ऐतिहासिक परिवर्तन

मार्च ५, २०२६ को निर्वाचन नेपालको राजनीतिमा 'जनरेशनल ब्रेक' सावित भयो। **राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)** ले २७५ मध्ये १८२ सिट जितेर स्पष्ट बहुमत प्राप्त गर्‍यो। पार्टीका अध्यक्ष तथा काठमाडौंका पूर्वमेयर **बालेन्द्र शाह (बालेन)** ले प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ लिए। उनी नेपालका सबैभन्दा कान्छा निर्वाचित प्रधानमन्त्री बने।

यो परिणामले पुराना ठूला दलहरूलाई ठूलो धक्का दियो:

- नेपाली कांग्रेसले आफ्नो इतिहासकै सबैभन्दा खराब नतिजा प्राप्त गर्‍यो।

- नेकपा (एमाले) र माओवादी केन्द्र पनि ठूलो घाटामा परे।

रास्वपाले पहिलो पटक बहुमत प्राप्त गरेर गठबन्धनको आवश्यकता टार्‍यो — जुन १९९९ पछिको पहिलो घटना हो।

वर्तमान रस्साकस्सीका आयामहरू

१. पुरानो vs नयाँ पुस्ता:  

   केपी ओली, पुष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड' जस्ता दशकौंदेखिका नेताहरू अझै सक्रिय छन्। उनीहरूले नयाँ सरकारलाई चुनौती दिने प्रयास गरिरहेका छन्। ओलीलाई २०२५ को प्रदर्शनमा भएको हिंसाको विषयमा केही समय अघि पक्राउ पनि गरिएको थियो (पछि रिहा)। पुराना दलहरूबीच एकता प्रयास भइरहेको देखिन्छ, तर जनमत उनीहरूबाट टाढिएको छ।

२. सत्ता सुदृढीकरण र चुनौती:  

   बालेन शाहको सरकारसँग बहुमत छ, जसले स्थिरता दिन सक्छ। तर चुनौतीहरू ठूलो छन् — भ्रष्टाचार नियन्त्रण, आर्थिक सुधार, युवा रोजगारी, रेमिट्यान्स-निर्भर अर्थतन्त्रलाई आत्मनिर्भर बनाउने। नयाँ सरकार अनुभवहीन छ भन्ने आलोचना पनि छ।

३. संघीयता र क्षेत्रीय सन्तुलन:  

   मधेस, पहाड र हिमालबीचको असन्तुलन, प्रदेश सरकारहरूको क्षमता अभिवृद्धि जस्ता मुद्दाहरू अझै कायम छन्।

४. विदेश नीति र भूराजनीति:  

   भारत, चीन र पश्चिमी देशहरूबीच सन्तुलन कायम राख्ने नेपालको परम्परागत नीति नयाँ सरकारले कसरी अघि बढाउँछ भन्ने चासो छ। युवा नेतृत्वले राष्ट्रिय स्वार्थलाई प्राथमिकता दिन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।

भविष्यको दिशा

नेपालको राजनीतिक रस्साकस्सी अहिले 'पुरानो शक्तिको प्रतिरोध vs नयाँ शक्तिको सुदृढीकरण' को बीचमा छ। बालेन शाहको सरकारले यदि भ्रष्टाचार नियन्त्रण, सुशासन र आर्थिक विकासमा ठोस उपलब्धि हासिल गर्न सके भने यो परिवर्तन स्थायी हुन सक्छ। तर यदि असफल भयो भने जनताको आक्रोश फेरि फर्किन सक्छ।

नेपालले अहिले 'नयाँ नेपाल' को सपना देखिरहेको छ — जहाँ युवाहरूको ऊर्जा, प्रविधि र सुशासनले देशलाई अघि बढाउँछ। यो संक्रमणकाल चुनौतीपूर्ण छ, तर आशाजनक पनि।

**निष्कर्ष**:  

नेपालको राजनीति अब 'ओली-देउवा-प्रचण्ड' त्रिकोणबाट बाहिर निस्केको छ। नयाँ पुस्ताले सत्ता सम्हालेको छ। अब समयले परीक्षा लिनेछ — उनीहरूले पुरानो चक्र दोहोर्‍याउने कि साँच्चै परिवर्तन ल्याउने? जनताले दिएको यो मौका इतिहासकै सबैभन्दा महत्वपूर्णमध्ये एक हो।

*(यो लेख मे २०२६ सम्मको उपलब्ध सार्वजनिक जानकारीमा आधारित छ। राजनीतिक घटनाक्रम छिटो परिवर्तन हुने भएकाले अद्यावधिक समाचार हेर्नुहोला।)*